KENYATAAN terkini oleh Menteri Kewangan Indonesia, Purbaya Yudhi Sadewa, pada 22 April 2026 di Simposium PT SMI 2026 di Jakarta, yang mencadangkan kemungkinan mengenakan levi ke atas kapal yang melalui Selat Melaka dan Singapura, telah mencetuskan semula perdebatan mengenai had kuasa negara pesisir terhadap laluan maritim strategik. Walaupun cadangan ini kelihatan menarik dari sudut ekonomi, ia tidak disokong oleh undang-undang antarabangsa.

Kerangka perundangan yang mengawal selia perkara ini ialah United Nations Convention on the Law of the Sea (UNCLOS). Di bawah rejim ini, Selat Melaka dan Singapura diklasifikasikan sebagai selat yang digunakan untuk pelayaran antarabangsa. Laluan ini tertakluk kepada hak laluan transit, yang menjamin kebebasan kapal untuk bergerak secara berterusan dan tanpa gangguan.

Kedudukan undang-undang ini dijelaskan dengan terang dalam Artikel 26 (1) dan (2) UNCLOS. Negara pesisir tidak dibenarkan mengenakan sebarang bayaran ke atas kapal asing semata-mata kerana melalui selat tersebut. Bayaran hanya boleh dikenakan bagi perkhidmatan khusus yang diberikan kepada kapal, seperti perkhidmatan pandu arah atau bantuan navigasi, dan mestilah dikenakan tanpa diskriminasi.

Perbezaan ini amat penting. Pengenaan tol secara umum ke atas semua kapal semata-mata kerana transit adalah tidak selaras dengan UNCLOS. Undang-undang hanya membenarkan bayaran bagi perkhidmatan, bukan tol laluan.

Walaupun cadangan ini mencerminkan kebimbangan bahawa negara pesisir tidak memperoleh manfaat langsung daripada jumlah perdagangan maritim global yang tinggi, kerangka perundangan sedia ada mengutamakan kepentingan bersama untuk mengekalkan laluan laut yang terbuka. Laluan transit bukanlah satu keistimewaan yang diberikan oleh negara pesisir, sebaliknya merupakan hak yang diiktiraf di bawah undang-undang antarabangsa.

Membenarkan pengenaan tol di satu laluan strategik utama berisiko mewujudkan precedent kepada laluan lain. Jika amalan ini dinormalisasikan, laluan maritim penting boleh tertakluk kepada syarat kewangan atau politik secara unilateral, sekali gus menjejaskan kepastian undang-undang dan mengganggu perdagangan global.

Atas sebab ini, negara-negara yang bersempadan dengan laluan strategik, termasuk Selat Melaka dan Singapura, secara konsisten menegaskan bahawa laluan ini mesti kekal terbuka. Kestabilan sistem maritim global bergantung kepada pematuhan terhadap peraturan yang ditetapkan oleh UNCLOS.

Prinsip ini tidak terhad kepada Selat Melaka dan Singapura sahaja. Semua selat yang digunakan untuk pelayaran antarabangsa di bawah Bahagian III UNCLOS tertakluk kepada rejim laluan transit yang sama. Ini termasuk laluan strategik seperti Selat Hormuz, Selat Torres, Selat Gibraltar, Selat Dover dan Bab el-Mandeb. Selat-selat ini tidak boleh dijadikan laluan bertol hanya berdasarkan kedudukan geografinya.

Malaysia, Singapura dan Indonesia, sebagai negara pesisir utama bagi Selat Melaka dan Singapura, perlu terus mempertahankan dan menyokong semangat undang-undang antarabangsa dengan memastikan laluan penting ini kekal terbuka, neutral dan boleh diakses oleh semua.

Laluan ini kekal sebagai arteri bersama perdagangan global, yang diatur oleh undang-undang dan bukannya kawalan unilateral.

* Prof. Madya Dr. Mohd Hazmi Mohd Rusli merupakan Penyelaras Unit Undang-Undang Antarabangsa, Fakulti Syariah dan Undang-Undang, Universiti Sains Islam Malaysia (USIM), dan juga Felo Penyelidik Bersekutu di Asian Institute of International Affairs and Diplomacy, Universiti Utara Malaysia (UUM).

** Penulisan artikel ini adalah pandangan penulis dan tidak semestinya mencerminkan pandangan sidang pengarang Astro AWANI.