WASHINGTON: Analisis data trajektori penerbangan tiga dimensi (3D) terbaharu mendedahkan mekanisme saintifik bagaimana nyamuk mengesan dan menyasarkan manusia sebagai mangsa menerusi gabungan deria penglihatan dan bau yang kompleks.
Kajian kolaboratif antara penyelidik Institut Teknologi Massachusetts (MIT) dan Georgia Institute of Technology (Georgia Tech) mendapati nyamuk tidak terbang secara rawak, sebaliknya menggunakan tiga corak penerbangan berbeza berdasarkan isyarat deria yang diterima.
Advertisement
Antara corak penerbangan yang dikenal pasti ialah:
Corak “Fly‑by” (Isyarat visual sahaja): Apabila nyamuk hanya mengesan sasaran visual seperti siluet gelap tanpa kehadiran bau, ia akan melakukan pendekatan pantas sebelum berpusing semula sekiranya tiada isyarat bau dikesan.
Corak “Double‑takes” (Karbon dioksida sahaja): Sekiranya nyamuk mengesan karbon dioksida (CO₂) tanpa rangsangan visual, ia akan memperlahankan kelajuan dan terbang dalam corak zigzag atau ulang‑alik bagi kekal berhampiran sumber bau.
Corak orbit (Gabungan visual dan CO₂): Apabila kedua‑dua isyarat dikesan serentak, nyamuk akan beralih kepada corak penerbangan berpusing atau “orbit” di sekeliling sasaran pada kelajuan stabil sebagai persediaan untuk mendarat.
Berdasarkan analisis lebih 20 juta titik data trajektori, kajian itu mendapati nyamuk spesies Aedes aegypti cenderung menyasarkan bahagian kepala dan bahu manusia, iaitu kawasan yang mempunyai pertindihan pelepasan karbon dioksida yang tinggi serta kontras visual yang jelas.
Penyelidik menjelaskan dapatan itu menunjukkan tingkah laku nyamuk dipandu oleh peraturan deria yang boleh dimodelkan secara matematik, sekali gus membuka ruang kepada pembangunan perangkap nyamuk yang lebih berkesan.
Model matematik yang dibangunkan dijangka membolehkan penciptaan perangkap nyamuk “pintar” dengan mengoptimumkan gabungan rangsangan visual dan bau bagi memerangkap serangga tersebut sebelum ia sempat menggigit.
