[KOLUMNIS] Serangan terhadap Venezuela: Satu pelanggaran nyata terhadap undang-undang antarabangsa oleh AS untuk kesekian kalinya?

Telah banyak dilaporkan dalam berita dan disahkan melalui platform media sosial Presiden Amerika Syarikat (AS) bahawa tentera A. bukan sahaja telah melancarkan serangan berskala besar terhadap Venezuela tetapi juga telah menculik Presiden Venezuela, Nicolas Maduro bersama isterinya.

Peristiwa ini berlaku selepas berbulan-bulan tekanan terhadap Presiden Maduro untuk meletakkan jawatan, di mana AS menuduh beliau terlibat secara langsung dalam penyeludupan dadah dan sebagai seorang pemimpin yang tidak sah, malah mencadangkan kemungkinan berlakunya peperangan dengan Venezuela. AS telah menghimpunkan kehadiran tentera yang besar di Caribbean, memintas dua kapal tangki minyak mentah Venezuela yang sarat muatan serta membunuh puluhan orang dalam serangan ke atas bot yang didakwa membawa dadah.

Serangan berskala besar ini dan penculikan Presiden Maduro merupakan pelanggaran serius terhadap pelbagai prinsip undang-undang antarabangsa, termasuk kedaulatan negara, kekebalan mutlak ketua negara serta Piagam Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB) yang melarang penggunaan kekerasan terhadap integriti wilayah atau kemerdekaan politik sesebuah negara.

Perkara 2(4) Piagam PBB melarang pencerobohan ketenteraan kecuali dalam kes mempertahankan diri atau dengan kebenaran Majlis Keselamatan PBB, seperti yang diperuntukkan di bawah Perkara 51 Piagam PBB.

Dalam situasi ini, tiada resolusi UNSC pernah diluluskan untuk membolehkan A.S. menggunakan alasan mempertahankan diri.

Malah, tindakan ketenteraan AS baru-baru ini terhadap kartel dadah berhampiran Venezuela termasuk sekatan, telah dikecam oleh pakar PBB sebagai pelanggaran undang-undang antarabangsa dan Piagam PBB.

Perkara ini bukanlah sesuatu yang baharu.

Pada 1980-an, AS telah menyerang Nicaragua dan Mahkamah Keadilan Antarabangsa (ICJ) mengecam tindakan tersebut dalam Case Concerning Military and Paramilitary Activities in and against Nicaragua (Nicaragua v United States of America) [1986] ICJ Rep 14.

ICJ (Nicaragua lwn Amerika Syarikat (1986)) memutuskan bahawa tindakan AS - menyokong dan memberi bantuan ketenteraan kepada kumpulan Contras, meletakkan periuk api di pelabuhan, serta melemahkan kedaulatan Nicaragua - merupakan tindakan pencerobohan dan pelanggaran undang-undang antarabangsa.

Tindakan ini mencerminkan tekanan semasa AS terhadap Venezuela, di mana sekatan, pengasingan diplomatik, dan operasi sulit dilihat sebagai usaha untuk menggugat kestabilan kerajaan.

ICJ menekankan bahawa tiada negara, termasuk AS, boleh campur tangan secara ketenteraan atau ekonomi untuk memaksa kemerdekaan politik negara lain.

Hari ini, AS telah mengambil langkah yang lebih ekstrem dengan menculik Presiden Venezuela, satu pelanggaran nyata terhadap undang-undang antarabangsa kebiasaan mengenai kekebalan ketua negara, yang melarang penculikan atau penyingkiran paksa mereka.

Di bawah undang-undang antarabangsa kebiasaan, ketua negara yang sedang memegang jawatan -termasuk ketua kerajaan dan menteri luar negeri - menikmati kekebalan peribadi mutlak.

Ini bermakna mereka tidak boleh ditangkap, diculik, atau disingkirkan secara paksa oleh kuasa asing semasa memegang jawatan.

Prinsip ini berakar pada kesamarataan kedaulatan negara, seperti yang termaktub dalam Perkara 2(1) Piagam PBB, salah satu tonggak utama undang-undang antarabangsa.

Ia menegaskan bahawa setiap negara mempunyai hak untuk menentukan kepimpinan sendiri tanpa campur tangan luar dan melarang penggunaan kekerasan terhadap integriti wilayah atau kemerdekaan politik sesebuah negara.

Dengan menculik Presiden Venezuela, AS telah melanggar prinsip tidak campur tangan, yang merupakan asas undang-undang kebiasaan dan telah ditegaskan semula dalam keputusan ICJ didalam kes Nicaragua lwn Amerika Syarikat (1986).

Ia juga mengabaikan kekebalan fungsional ketua negara, yang melindungi mereka daripada bidang kuasa asing semasa memegang jawatan.

Kekebalan mutlak ini turut disokong oleh prinsip par in parem imperium non habet imperium - sebuah maksima Latin yang bermaksud “yang setara tidak mempunyai kuasa ke atas yang setara.”

Di bawah prinsip ini, sesebuah negara berdaulat tidak boleh melaksanakan bidang kuasa ke atas negara berdaulat lain kerana kedudukan dan kebebasan mereka yang setara.

Negara berdaulat adalah bebas antara satu sama lain, menghalang satu pihak daripada mengenakan undang-undang atau penghakiman ke atas pihak lain.

Walaupun tafsiran moden membenarkan beberapa sekatan terhadap kekebalan mutlak, ICJ telah menegaskan perlindungan ini dalam Arrest Warrant Case (Democratic Republic of Congo v Belgium) [2002] ICJ Rep 3, walaupun dalam kes yang melibatkan tuduhan jenayah antarabangsa.

Akhirnya, penculikan seorang Presiden yang sedang memegang jawatan oleh tentera asing bukan sahaja merupakan pelanggaran undang-undang; ia adalah serangan terhadap sistem antarabangsa itu sendiri.

Menegakkan kedaulatan, prinsip tidak campur tangan, dan penghormatan terhadap hak asasi manusia kekal penting untuk mengekalkan ketenteraman dunia.

Di luar dimensi undang-undang, serangan sebegini akan menggugat keselamatan serantau di Amerika Latin, menghakis kepercayaan terhadap institusi multilateral dan mewujudkan preseden berbahaya bagi campur tangan unilateral.

Ia juga akan memperhebat perdebatan global mengenai penyalahgunaan kuasa ketenteraan dan hakisan norma yang bertujuan melindungi negara-negara yang lebih lemah daripada paksaan.

* Artikel ini ditulis oleh Dr. Fareed Mohd Hassan, Mohamad Afiq Mohamad Padeli, Farhani Nabiha Mohd Yazi, Ikaningtyas dan Fransiska Ayulistya Susanto. ** Dr. Fareed Mohd Hassan ialah Pensyarah Kanan di Fakulti Syariah dan Undang-Undang, Universiti Sains Islam Malaysia; Mohamad Afiq Mohamad Padeli dan Farhani Nabiha Mohd Yazi ialah Pensyarah Undang-Undang di Pusat Tamhidi, Universiti Sains Islam Malaysia; Ikaningtyas dan Fransiska Ayulistya Susanto ialah Pensyarah Undang-Undang di Fakulti Undang-Undang, Universitas Brawijaya, Indonesia. *** Penulisan artikel ini adalah pandangan penulis dan tidak semestinya mencerminkan pandangan sidang pengarang Astro AWANI.