[KOLUMNIS] Kewajaran hikmah dan kebijaksanaan mengekalkan kestabilan negara dalam realiti kemajmukan

MALAYSIA dibina atas realiti kemajmukan. Negara ini dihuni oleh masyarakat yang berbeza agama, kaum, bahasa, budaya, sejarah dan latar ekonomi. Kepelbagaian ini bukan keadaan sementara yang boleh diketepikan dalam percaturan politik. Ia adalah hakikat negara yang mesti diurus dengan hikmah, kebijaksanaan, keadilan dan rasa tanggungjawab.

Kestabilan negara tidak bermaksud membungkam perbezaan pendapat atau menutup ruang kritikan. Kestabilan yang sebenar lahir apabila rakyat yakin bahawa hak mereka dilindungi, suara mereka didengar, keadilan ditegakkan dan institusi negara berfungsi tanpa pilih kasih. Negara mungkin kelihatan tenang, tetapi jika ketidakadilan, kemiskinan, rasuah dan diskriminasi terus membarah, ketenangan itu hanyalah sementara.

Dalam masyarakat majmuk, setiap kenyataan dan tindakan pemimpin mempunyai kesan yang luas. Ungkapan yang tidak terkawal boleh menyalakan kecurigaan antara masyarakat. Manipulasi agama dan sentimen kaum pula boleh meruntuhkan kepercayaan yang dibina selama beberapa generasi. Oleh itu, kepimpinan negara memerlukan lebih daripada keberanian berpidato. Ia menuntut kemampuan memahami perasaan rakyat, membaca kesan sesuatu keputusan dan mendahulukan kepentingan negara daripada keuntungan politik jangka pendek.

Hikmah Bukan Tanda Kelemahan

Hikmah sering disalahertikan sebagai sikap terlalu berlembut atau takut membuat keputusan. Hakikatnya, hikmah ialah kemampuan memilih pendekatan yang paling tepat berdasarkan keadaan, masa, kesan dan tujuan yang hendak dicapai. Ada keadaan yang memerlukan ketegasan. Ada pula yang memerlukan dialog, rundingan dan kesabaran.

Allah SWT berfirman:

> ادْعُ إِلَىٰ سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُم بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ

“Mengajaklah ke jalan Tuhanmu dengan hikmah dan nasihat yang baik, dan berbahaslah dengan mereka dengan cara yang paling baik.”

Surah al-Nahl, ayat 125

Ayat ini mengajar bahawa kebenaran perlu dibawa melalui pendekatan yang bijaksana. Matlamat yang baik boleh gagal apabila dilaksanakan dengan cara yang kasar, angkuh atau tidak mengambil kira realiti masyarakat. Ketegasan tanpa kebijaksanaan boleh mencetuskan penentangan, manakala toleransi tanpa prinsip pula boleh mengorbankan keadilan.

Hikmah bermaksud tegas terhadap kezaliman, tetapi adil terhadap semua. Ia menolak kebencian, tetapi tidak berkompromi dengan rasuah, pengkhianatan amanah dan penyalahgunaan kuasa. Ia membuka ruang perdamaian, namun tidak membenarkan perdamaian dijadikan alasan untuk melindungi mereka yang bersalah.

Kemajmukan Memerlukan Keadilan

Keharmonian tidak akan bertahan hanya melalui slogan perpaduan. Ia memerlukan dasar yang adil, peluang ekonomi yang munasabah dan layanan yang menghormati martabat setiap warga. Rakyat tidak boleh diminta terus bersatu jika sebahagian daripada mereka merasakan diri dipinggirkan, dieksploitasi atau dinafikan hak yang sewajarnya.

Islam meletakkan keadilan sebagai asas pengurusan masyarakat. Allah SWT berfirman:

> “Wahai orang-orang yang beriman, hendaklah kamu menjadi orang yang sentiasa menegakkan keadilan kerana Allah, menjadi saksi dengan adil. Janganlah kebencian kamu terhadap sesuatu kaum mendorong kamu berlaku tidak adil. Berlaku adillah kerana keadilan itu lebih dekat kepada takwa.”

Surah al-Ma’idah, ayat 8

Prinsip ini sangat penting dalam mengurus negara majmuk. Keadilan tidak boleh ditentukan berdasarkan siapa yang kita suka atau benci. Ia juga tidak boleh berubah mengikut kedudukan politik, keturunan, agama atau hubungan dengan pihak berkuasa.

Pada masa yang sama, keadilan tidak semestinya bermaksud semua pihak menerima perkara yang sama dalam setiap keadaan. Keadilan turut mengambil kira keperluan, sejarah, kedudukan perlembagaan serta ketidakseimbangan yang perlu diperbetulkan. Perlindungan terhadap kedudukan Islam, institusi Raja-Raja Melayu, Bahasa Melayu, hak orang Melayu dan Bumiputera sebagaimana termaktub dalam Perlembagaan perlu difahami bersama jaminan hak sah masyarakat lain.

Mempertahankan asas perlembagaan tidak harus diterjemahkan sebagai permusuhan terhadap mana-mana kaum. Begitu juga memperjuangkan hak masyarakat minoriti tidak sewajarnya ditafsirkan secara automatik sebagai ancaman terhadap masyarakat majoriti. Negara memerlukan perbincangan yang matang, berfakta dan bebas daripada hasutan.

Politik Identiti Perlu Diurus Secara Bertanggungjawab

Agama dan identiti kaum merupakan unsur penting dalam kehidupan rakyat Malaysia. Kedua-duanya tidak mungkin dipisahkan sepenuhnya daripada politik. Namun agama dan bangsa tidak boleh dijadikan senjata untuk menakutkan rakyat, menutup kelemahan pentadbiran atau mempertahankan kepentingan kelompok tertentu.

Membangkitkan sentimen bahawa sesuatu kaum atau agama sentiasa terancam mungkin memberikan keuntungan politik segera. Akan tetapi, kesannya terhadap negara amat berbahaya. Apabila setiap kelompok diasuh untuk melihat kelompok lain sebagai ancaman, ruang kerjasama akan semakin sempit. Politik akan berubah menjadi pertandingan membina ketakutan, bukannya usaha menawarkan dasar yang menyelesaikan masalah rakyat.

Pemimpin politik mesti berani menenangkan keadaan, walaupun pendirian itu mungkin tidak popular dalam kalangan penyokong paling tegar. Kepimpinan tidak boleh sekadar mengikuti emosi penyokong. Pemimpin bertanggungjawab mendidik, membimbing dan mengarahkan masyarakat kepada sikap yang lebih matang.

Semua parti politik perlu membina kesepakatan bahawa agama, kaum dan institusi negara tidak boleh dimanipulasi sehingga mengancam keselamatan awam. Perbezaan dasar harus diperdebatkan secara terbuka, tetapi serangan yang menghina agama, menyebarkan kebencian kaum atau mempertikaikan kesetiaan warganegara tanpa bukti mesti ditolak.

Kestabilan Tidak Boleh Mengorbankan Reformasi

Seruan mempertahankan kestabilan tidak boleh digunakan untuk menghalang perubahan. Negara yang stabil tetap memerlukan reformasi institusi, penguatkuasaan undang-undang yang bebas, pengurusan kewangan yang telus dan sistem semak imbang yang berkesan.

Kestabilan tanpa reformasi hanya mengekalkan masalah lama. Reformasi tanpa pertimbangan terhadap kestabilan pula boleh menghasilkan kekacauan dan ketidaktentuan. Negara memerlukan keseimbangan antara kedua-duanya.

Reformasi perlu dilaksanakan secara tersusun, berperingkat dan jelas matlamatnya. Rakyat mesti diterangkan mengapa sesuatu perubahan diperlukan, bagaimana ia akan dilaksanakan dan apakah kesannya terhadap kehidupan mereka. Keputusan besar yang dibuat tanpa penerangan dan rundingan akan menimbulkan prasangka, walaupun niat asalnya baik.

Pada masa yang sama, alasan menjaga kestabilan tidak boleh digunakan untuk menangguhkan pembanterasan rasuah, melindungi penyalahgunaan kuasa atau mengekalkan pelantikan politik yang merosakkan institusi strategik. Kestabilan yang dibina di atas perlindungan terhadap kepentingan elit akhirnya akan runtuh apabila rakyat kehilangan kepercayaan.

Kerajaan dan Pembangkang Memikul Amanah Bersama

Tanggungjawab menjaga negara tidak terletak pada kerajaan sahaja. Pembangkang mempunyai peranan untuk mengawasi, menegur dan mengemukakan pilihan dasar yang lebih baik. Namun kritikan hendaklah bertujuan membetulkan keadaan, bukan membakar kemarahan rakyat sehingga merosakkan asas kehidupan bersama.

Kerajaan pula tidak boleh menganggap setiap kritikan sebagai ancaman. Sikap defensif dan kecenderungan menggunakan kuasa untuk membungkam suara yang berbeza akan melemahkan demokrasi. Kerajaan yang yakin terhadap dasar dan integritinya sepatutnya bersedia berhadapan dengan pertanyaan, semakan dan teguran.

Dalam perkara yang menyentuh keselamatan negara, hubungan antara kaum, kedaulatan, kepentingan ekonomi rakyat serta kedudukan Malaysia di peringkat antarabangsa, kerajaan dan pembangkang perlu mempunyai ruang musyawarah. Persaingan politik boleh diteruskan, tetapi kepentingan negara tidak boleh dijadikan tebusan.

Malaysia memerlukan budaya politik baharu yang membolehkan pihak-pihak yang berbeza duduk semeja tanpa perlu meninggalkan prinsip masing-masing. Berunding tidak bermaksud menyerah. Mencari titik persamaan tidak bererti menghapuskan perbezaan.

Peranan Institusi Agama dan Masyarakat Sivil

Institusi agama, ulama, NGO, pertubuhan masyarakat, ahli akademik dan media mempunyai tanggungjawab besar dalam meredakan ketegangan. Mereka tidak seharusnya menjadi alat kepada perebutan kuasa politik.

Ulama dan pendakwah perlu menyampaikan pandangan yang berpandukan ilmu, maqasid syariah dan pertimbangan terhadap kemaslahatan umum. Mimbar masjid tidak sewajarnya menjadi medan mencaci, melabel dan memecahbelahkan umat. Masjid perlu berfungsi sebagai pusat penyatuan, pendidikan, kebajikan, pembangunan masyarakat dan pembinaan akhlak.

NGO pula perlu menjadi jambatan antara rakyat dengan kerajaan. Mereka mesti berani menegur dasar yang salah, tetapi tetap menawarkan penyelesaian yang praktikal. Masyarakat sivil yang matang tidak hidup dengan bantahan semata-mata. Ia membina alternatif, menggerakkan pendidikan rakyat dan membantu menyelesaikan masalah di lapangan.

Media mempunyai tanggungjawab untuk tidak membesarkan isu sensitif demi jumlah tontonan. Laporan yang tidak lengkap, tajuk yang menghasut dan penyebaran maklumat tanpa pengesahan boleh mencetuskan kerosakan yang sukar dipulihkan. Kebebasan media perlu berjalan bersama etika, ketelitian dan tanggungjawab sosial.

Agenda Ekonomi Sebagai Asas Kestabilan

Kestabilan negara sangat berkait dengan keadaan ekonomi rakyat. Apabila kos sara hidup meningkat, peluang pekerjaan terbatas, harga rumah tidak mampu ditanggung dan jurang kekayaan semakin melebar, masyarakat menjadi lebih mudah dipengaruhi oleh sentimen kebencian.

Persaingan mendapatkan pekerjaan dan peluang perniagaan boleh dengan mudah digambarkan sebagai konflik antara kaum. Sedangkan akar masalahnya mungkin berpunca daripada monopoli ekonomi, ketirisan, rasuah, dasar yang lemah dan kegagalan membangunkan peluang secara seimbang.

Oleh itu, usaha menjaga keharmonian mesti disertai pembaharuan ekonomi. Kekayaan negara perlu diagihkan secara lebih adil. Keutamaan wajar diberikan kepada golongan miskin, pekerja berpendapatan rendah, petani, nelayan, peniaga kecil, belia, wanita, masyarakat luar bandar dan penduduk bandar yang terhimpit.

Dasar membantu Bumiputera mesti dipastikan benar-benar sampai kepada rakyat yang memerlukan, bukan dimonopoli oleh kelompok elit. Pada masa yang sama, setiap warga yang berusaha secara sah perlu diberikan ruang untuk berkembang dan menyumbang kepada negara.

Apabila rakyat merasakan bahawa sistem ekonomi memberikan harapan, mereka lebih bersedia mempertahankan keamanan. Namun apabila sistem dilihat hanya menguntungkan kelompok tertentu, rasa kecewa akan berkembang menjadi kemarahan politik dan sosial.

Membina Naratif Kebangsaan yang Menyatukan

Malaysia memerlukan naratif kebangsaan yang menghormati sejarah, Perlembagaan dan identiti setiap masyarakat. Naratif ini perlu menegaskan bahawa Islam sebagai agama Persekutuan mempunyai peranan membimbing negara ke arah keadilan, amanah dan ihsan. Pada masa yang sama, hak penganut agama lain untuk mengamalkan agama mereka dengan aman perlu dipelihara.

Kita perlu meninggalkan naratif yang memaksa rakyat memilih antara identiti kaum dengan identiti kebangsaan. Seseorang boleh menjadi Melayu, Cina, India, Dayak, Kadazan, Iban atau daripada mana-mana komuniti lain, sambil tetap mempunyai kesetiaan yang teguh kepada Malaysia.

Perpaduan tidak bererti menghapuskan identiti. Perpaduan bermaksud mengurus perbezaan dalam satu kerangka kehidupan bersama yang adil. Masyarakat tidak perlu menjadi seragam untuk hidup aman. Mereka perlu mempunyai kesediaan saling menghormati dan menerima bahawa masa depan negara dikongsi bersama.

Pendidikan memainkan peranan utama. Sekolah dan institusi pengajian mesti membina generasi yang memahami sejarah negara, menghormati Perlembagaan, mempunyai literasi agama dan mampu berinteraksi dengan masyarakat yang berbeza. Generasi muda tidak seharusnya mewarisi segala prasangka politik generasi sebelumnya.

Seruan kepada Kepimpinan Negara

Dalam keadaan politik yang mudah berubah dan hubungan masyarakat yang semakin dipengaruhi media sosial, semua pemimpin perlu menahan diri daripada mengeluarkan kenyataan yang boleh meningkatkan ketegangan. Setiap isu sensitif perlu diurus melalui fakta, undang-undang, dialog dan rundingan yang bertanggungjawab.

Pemimpin kerajaan mesti memerintah dengan adil. Pemimpin pembangkang mesti mengkritik secara beretika. Tokoh agama mesti membimbing dengan ilmu. Media mesti melaporkan dengan amanah. Masyarakat pula perlu menolak berita palsu, fitnah dan hasutan.

Kebijaksanaan negara pada masa ini ialah kemampuan mengekalkan kestabilan sambil meneruskan reformasi, mempertahankan prinsip sambil membuka ruang dialog, serta menjaga hak majoriti tanpa menafikan hak minoriti.

Malaysia tidak boleh dipimpin melalui ketakutan. Negara mesti dipandu oleh keyakinan, keadilan dan kesedaran bahawa keruntuhan hubungan antara masyarakat akan merugikan semua pihak. Tiada kaum yang akan benar-benar menang jika negara menjadi lemah. Tiada parti yang boleh menikmati kuasa secara bermakna jika rakyat hidup dalam perpecahan dan ekonomi berada dalam ketidaktentuan.

Penutup

Kestabilan negara bukan hadiah yang akan kekal dengan sendirinya. Ia perlu dipelihara melalui dasar yang adil, kepimpinan berintegriti, institusi yang kukuh dan kesediaan rakyat hidup dalam perbezaan.

Hikmah mengajar kita memilih tindakan yang membawa maslahat paling besar dan mencegah kerosakan. Kebijaksanaan pula menuntut kita melihat kesan jangka panjang, bukan terperangkap dalam keuntungan politik sementara.

Malaysia telah melalui pelbagai krisis politik, ekonomi dan sosial. Pengalaman tersebut seharusnya menjadikan kita lebih matang. Negara ini terlalu berharga untuk diserahkan kepada politik kebencian, kerakusan kuasa dan pertarungan yang tidak berkesudahan.

Sudah tiba masanya semua pihak membina satu kesepakatan kebangsaan: kita boleh berbeza parti, pandangan dan pendekatan, tetapi keamanan, keadilan, kedaulatan dan masa depan Malaysia mesti dipertahankan bersama.

Inilah tuntutan hikmah. Inilah makna kebijaksanaan. Dan inilah asas kestabilan yang mampu bertahan dalam realiti kemajmukan Malaysia.

*Artikel ini tulisan Mohd Azmi Abdul Hamid, Presiden MAPIM.

**Penulisan artikel ini adalah pandangan penulis dan tidak semestinya mencerminkan pandangan sidang pengarang Astro AWANI.