[KOLUMNIS] Gencatan senjata bukan keamanan: Siapa sebenarnya menentukan masa depan Gaza?

HUJAN lebat yang melanda Gaza pada awal November 2026 sekali lagi memperlihatkan betapa rapuhnya kehidupan rakyat Palestin. Ketika masyarakat antarabangsa membincangkan pelan keamanan dan pembinaan semula, ribuan keluarga masih berlindung di dalam khemah yang tidak mampu menahan hujan dan angin.

Menurut laporan Pejabat Penyelarasan Hal Ehwal Kemanusiaan Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (OCHA) pada 9 November 2026, lebih 26,000 isi rumah telah mengemukakan permohonan bantuan susulan kerosakan tempat perlindungan dan barangan akibat banjir. Dianggarkan 1.4 juta penduduk Gaza masih tinggal di dalam khemah atau tempat perlindungan sementara.

Keadaan ini menimbulkan persoalan yang lebih besar. Setelah lebih setahun persetujuan gencatan senjata berkuat kuasa pada 10 Oktober 2025, mengapakah kehidupan rakyat Gaza masih jauh daripada keadaan yang boleh dianggap aman?

Jawapannya menuntut kita memahami perbezaan antara menghentikan peperangan dengan membina keamanan.

Gencatan senjata merupakan mekanisme untuk menghentikan atau mengurangkan pertempuran. Keamanan pula menuntut sesuatu yang lebih mendasar: jaminan keselamatan, pemulihan kehidupan, kestabilan politik dan penghormatan terhadap hak sesebuah masyarakat untuk menentukan masa depannya sendiri.

Dalam konteks Palestin, perbezaan ini tidak boleh dipandang ringan. Sesebuah wilayah mungkin tidak lagi menyaksikan peperangan berskala besar, namun penduduknya masih boleh hidup dalam ketidakpastian sekiranya kebebasan bergerak, akses terhadap keperluan asas dan kuasa menentukan hala tuju politik mereka terus terbatas.

Persetujuan Oktober 2025 yang dimeterai melalui usaha pengantaraan Amerika Syarikat, Mesir, Qatar dan Türkiye merupakan perkembangan diplomatik penting. Ia membuka ruang kepada pembebasan tebusan, pertukaran tahanan serta peningkatan usaha bantuan kemanusiaan.

Namun, perkembangan selepas persetujuan tersebut menunjukkan bahawa penghentian peperangan berskala besar belum menjamin keselamatan orang awam. Laporan OCHA pada 5 November 2026 merekodkan angka Kementerian Kesihatan Gaza bahawa sebanyak 1,593 kematian dan 5,748 kecederaan telah dilaporkan sejak persetujuan gencatan senjata, setakat 2 November 2026.

Angka ini memperlihatkan jurang antara komitmen diplomatik dengan keadaan sebenar di lapangan. Gencatan senjata tidak seharusnya dinilai semata-mata berdasarkan kewujudan dokumen perjanjian, sebaliknya melalui keberkesanannya melindungi kehidupan manusia.

Justeru, ukuran kejayaan perlu merangkumi penghentian serangan terhadap orang awam, akses bantuan yang berterusan, kebebasan pergerakan yang selamat serta keupayaan keluarga Palestin membina semula kehidupan mereka. Tanpa ukuran sedemikian, dunia berisiko menganggap pengurangan intensiti peperangan sebagai penyelesaian terhadap konflik yang jauh lebih mendalam.

Siapa yang berhak mentadbir Gaza?

Persoalan paling penting dalam landskap pasca perang Gaza bukan hanya berkaitan jumlah bantuan atau kos pembinaan semula. Ia turut melibatkan persoalan kuasa: siapakah yang berhak mentadbir wilayah tersebut?

Pada November 2025, Majlis Keselamatan PBB meluluskan Resolusi 2803 yang menyokong pelan komprehensif menamatkan konflik Gaza. Resolusi itu memperuntukkan kerangka pentadbiran peralihan melalui Board of Peace, pembentukan jawatankuasa teknokrat Palestin serta kemungkinan penempatan pasukan penstabilan antarabangsa.

Kerangka ini bertujuan menyelaras keselamatan, pentadbiran awam dan pembinaan semula. Dari sudut praktikal, penyelarasan antarabangsa penting bagi memastikan bantuan dapat disalurkan, infrastruktur dibangunkan dan institusi awam dipulihkan.

Namun, penglibatan aktor antarabangsa juga menimbulkan persoalan tentang hubungan antara bantuan luar dengan autonomi politik rakyat Palestin.

Siapakah yang menentukan keutamaan pembinaan semula? Sejauh manakah rakyat Palestin terlibat dalam keputusan mengenai pentadbiran mereka? Dan apakah jaminan bahawa pentadbiran peralihan benar-benar akan membuka laluan kepada pemerintahan sendiri?

Persoalan ini bukan bermaksud menolak keperluan bantuan atau kerjasama antarabangsa. Sebaliknya, ia menuntut supaya setiap mekanisme peralihan mempunyai mandat yang jelas, ketelusan, akauntabiliti dan penglibatan bermakna institusi serta masyarakat Palestin.

Menurut laporan Pejabat Penyelaras Khas PBB bagi Proses Damai Asia Barat pada September 2026, jawatankuasa pentadbiran teknokrat Palestin yang dibentuk pada Januari 2026 masih belum dapat memasuki Gaza untuk melaksanakan fungsi pemerintahannya.

Realiti ini menunjukkan bahawa pembentukan struktur pentadbiran di peringkat diplomatik tidak semestinya diterjemahkan kepada pemindahan kuasa di lapangan. Perbahasan mengenai masa depan Gaza tidak boleh dipisahkan daripada sejarah lebih panjang pendudukan wilayah Palestin.

Pada 19 Julai 2024, Mahkamah Keadilan Antarabangsa (ICJ), melalui pendapat nasihatnya, menyimpulkan bahawa kehadiran berterusan Israel di Occupied Palestinian Territories adalah menyalahi undang-undang antarabangsa. Mahkamah turut menegaskan bahawa dasar dan amalan Israel telah menghalang pelaksanaan hak rakyat Palestin untuk menentukan nasib sendiri.

Walaupun pendapat nasihat tersebut bukan penghakiman dalam pertikaian antara dua negara yang mempunyai kesan penguatkuasaan sama seperti keputusan kes pertikaian, dapatan undang-undangnya tetap signifikan terhadap tanggungjawab negara-negara dalam menangani persoalan Palestin.

Prinsip penentuan nasib sendiri perlu menjadi asas kepada sebarang penyelesaian politik. Ini bermakna masa depan Palestin tidak boleh ditentukan semata-mata melalui rundingan kepentingan strategik kuasa luar tanpa penglibatan rakyat yang bakal menerima kesannya.

Pembinaan semula Gaza sering dibincangkan dari sudut pembangunan fizikal: pembinaan rumah, pemulihan hospital, bekalan elektrik, jalan raya dan sistem air bersih. Semua usaha ini penting dan mendesak. Tetapi pembinaan semula bangunan sahaja tidak semestinya memulihkan kehidupan masyarakat.

Sekiranya penduduk tidak memiliki kepastian terhadap tanah, kebebasan ekonomi, sistem pentadbiran yang berfungsi dan institusi yang mewakili kepentingan mereka, pembangunan fizikal berisiko kekal bergantung kepada keputusan pihak luar.

Atas sebab ini, pemulihan Gaza tidak sepatutnya dipisahkan daripada kedudukan Tebing Barat dan Baitulmaqdis Timur (East Jerusalem) dalam persoalan kenegaraan Palestin. PBB sendiri menegaskan kepentingan penyatuan Gaza dan Tebing Barat di bawah sebuah pentadbiran Palestin yang sah, selaras dengan usaha menuju pengiktirafan Palestin sebagai sebuah negara berdaulat.

Bagi Malaysia, pendirian menyokong hak rakyat Palestin boleh diterjemahkan melalui usaha diplomatik yang berterusan, sokongan terhadap undang-undang antarabangsa, pengukuhan institusi Palestin dan bantuan kemanusiaan yang membolehkan masyarakat tempatan memainkan peranan utama dalam pemulihan negara mereka.

Sumbangan kemanusiaan menyelamatkan nyawa, tetapi kerangka politik yang adil diperlukan untuk memastikan generasi seterusnya tidak terus bergantung kepada bantuan kecemasan.

Akhirnya, terdapat tiga persoalan yang wajar menjadi ukuran terhadap mana-mana pelan keamanan Gaza.

Pertama, adakah rakyat Palestin benar-benar dilindungi daripada genosid dan ancaman terhadap kehidupan mereka?

Kedua, adakah pemulihan ekonomi dan kemanusiaan memberi mereka peluang membina kehidupan yang stabil serta bermaruah?

Ketiga, adakah proses politik tersebut mendekatkan rakyat Palestin kepada hak menentukan masa depan mereka sendiri?

Jika ketiga-tiga persoalan ini masih belum terjawab, maka gencatan senjata hanya boleh dianggap sebagai permulaan kepada sebuah proses keamanan, bukannya bukti bahawa keamanan telah tercapai. Masa depan Gaza tidak boleh diukur melalui jumlah bangunan yang dibina semula atau bilangan perjanjian yang ditandatangani semata-mata.

Ukuran paling penting ialah sama ada generasi Palestin yang membesar selepas peperangan mempunyai kebebasan, keselamatan dan kuasa untuk membentuk masa depan tanah air mereka sendiri. Kerana menghentikan peperangan ialah langkah pertama. Mengembalikan hak menentukan masa depan mereka sendiri ialah asas kepada keamanan yang berkekalan.

Moga Palestin akan bebas dan berdaulat dari cengkaman penjajahan Zionis.

*Muhd Haikal Luqman Zulkefli adalah Eksekutif Strategik (Perhubungan Awam), Cinta Gaza Malaysia

**Artikel ini merupakan pandangan peribadi penulis, dan/atau berdasarkan pemerhatian dalam bidang yang dijalaninya, serta tidak semestinya mewakili pandangan sidang pengarang Astro AWANI.