INSIDEN serangan di sebuah sekolah di Kuching baru-baru ini sememangnya telah menimbulkan kebimbangan masyarakat mengenai keganasan dalam kalangan remaja, keselamatan sekolah dan pengaruh subbudaya dalam talian.
Namun, apa yang turut membimbangkan ialah betapa pantasnya spekulasi dipersembahkan sebagai fakta, dakwaan yang belum disahkan disebarkan secara meluas, dan mereka yang mempersoalkan dakwaan tersebut menjadi sasaran serangan peribadi serta gangguan dalam talian.
Mereka yang terlibat dalam perbuatan sedemikian perlu diingatkan bahawa kebebasan bersuara di bawah Perkara 10 Perlembagaan Persekutuan bukanlah lesen untuk menyebarkan maklumat palsu yang memudaratkan, mengugut atau mengganggu orang lain, mahupun mencampuri pentadbiran keadilan.
Pihak polis masih menjalankan siasatan terhadap insiden tersebut di bawah Seksyen 324 Kanun Keseksaan dan Akta Bahan Letupan 1957. Sehingga 22 Oktober, keterangan daripada 24 orang saksi telah dirakam dan pihak polis dijadualkan memberikan sidang media pada 27 Oktober. Remaja lelaki berusia 16 tahun yang terlibat masih berada di hospital dan belum didakwa di mahkamah.
Namun, sebelum siasatan selesai, terdapat pihak yang telah mengaitkan insiden ini dengan True Crime Community (TCC), iaitu suatu subbudaya dalam talian yang mengagungkan pelaku pembunuhan beramai-ramai, malah turut mencadangkan bahawa insiden ini mempunyai kaitan dengan dua lagi kejadian di sekolah yang berbeza.
Setakat ini, tiada bukti yang telah disahkan secara terbuka yang menghubungkan ketiga-tiga insiden tersebut melalui TCC. Mengemukakan dakwaan sedemikian seolah-olah ia merupakan fakta yang telah terbukti, tanpa bukti yang kukuh, bukanlah suatu analisis yang bertanggungjawab dan berisiko mengelirukan masyarakat. Spekulasi tidak seharusnya mendahului siasatan polis, apatah lagi mempengaruhi persepsi masyarakat tentang kesalahan seseorang sebelum bukti dinilai oleh mahkamah.
Dari perspektif kriminologi, mengaitkan perlakuan ganas semata-mata dengan satu subbudaya dalam talian merupakan suatu penjelasan yang terlalu simplistik dan tidak mempunyai asas analisis yang mencukupi. Jenayah jarang sekali berpunca daripada satu faktor sahaja. Sebaliknya, perlakuan jenayah lazimnya merupakan hasil interaksi pelbagai faktor psikologi, kekeluargaan, sosial, persekitaran dan situasi.
Tidak semua individu yang mengikuti atau terlibat dengan TCC melakukan jenayah. Malah, sekiranya seseorang pesalah pernah terlibat dengan komuniti sedemikian, penglibatan tersebut sahaja tidak membuktikan bahawa komuniti itu menjadi punca kepada perlakuan jenayahnya. Teori yang sensasi tidak boleh disamakan dengan penjelasan kriminologi yang berasaskan bukti.
Begitu juga, kewujudan jejak digital, pengaruh dalam talian atau kecenderungan ideologi tidak bermakna sesuatu perbuatan terkeluar daripada skop undang-undang jenayah sedia ada, apatah lagi secara automatik menjadikannya suatu perbuatan keganasan atau terorisme. Liabiliti jenayah bergantung pada pembuktian elemen sesuatu kesalahan, termasuk actus reus dan mens rea, apabila berkenaan. Bukti digital boleh membantu penyiasat menentukan fakta sesuatu kes, tetapi tidak menggantikan prinsip asas pertanggungjawaban jenayah.
Lebih penting lagi, kita perlu sedar bahawa individu yang terlibat dalam kes ini ialah seorang kanak-kanak berusia 16 tahun. Walau seserius mana sekalipun perlakuan yang disyaki, maruah, kebajikan dan haknya di sisi undang-undang mesti dilindungi. Penyebaran wajah, kata-kata dan rakaman kejadian secara berulang kali tidak banyak membantu pemahaman masyarakat. Sebaliknya, perbuatan tersebut berisiko mensensasikan keganasan dan mendedahkan seorang kanak-kanak kepada perhatian serta kecaman awam yang tidak sepatutnya.
Perlindungan di bawah Akta Kanak-Kanak 2001 tidak boleh diketepikan hanya kerana sesuatu insiden mendapat perhatian meluas. Mereka yang menyebarkan identiti, gambar atau video yang boleh mendedahkan identiti kanak-kanak tersebut perlu diingatkan bahawa perbuatan sedemikian boleh menjadi suatu kesalahan di bawah Seksyen 15 Akta Kanak-Kanak 2001, yang memperuntukkan hukuman penjara sehingga lima tahun, denda sehingga RM10,000 atau kedua-duanya sekali. Undang-undang tetap melindungi kanak-kanak walaupun mereka disyaki melakukan kesalahan jenayah yang serius.
Pihak berkuasa, termasuk Polis Diraja Malaysia dan Suruhanjaya Komunikasi dan Multimedia Malaysia (SKMM), perlu mengambil pendirian yang lebih tegas terhadap penyebaran maklumat palsu yang terbukti dan memudaratkan, buli siber serta penyebaran bahan yang melanggar perlindungan undang-undang terhadap kanak-kanak. Individu yang dengan sengaja mengganggu atau memusnahkan bahan bukti, mengugut saksi atau menghalang perjalanan siasatan perlu dipertanggungjawabkan sekiranya elemen kesalahan di sisi undang-undang dapat dibuktikan.
Mereka yang menyebarkan maklumat palsu juga tidak seharusnya terlepas daripada pertanggungjawaban. Pengulas yang mengemukakan spekulasi seolah-olah ia fakta sewajarnya tampil membetulkan kenyataan mereka secara terbuka. Penyebaran kenyataan atau khabar angin tidak berasas yang berkemungkinan menimbulkan kegentaran awam boleh menjadi suatu kesalahan di bawah Seksyen 505(b) Kanun Keseksaan. Seksyen 233 Akta Komunikasi dan Multimedia 1998 pula memperuntukkan hukuman bagi penyalahgunaan kemudahan rangkaian komunikasi, termasuk denda sehingga RM500,000 bagi kesalahan yang berkenaan.
Sejak Julai 2025, Seksyen 507B hingga 507G Kanun Keseksaan turut memperuntukkan kesalahan berkaitan gangguan, ugutan, buli, penghinaan dan penyalahgunaan identiti, tertakluk pada elemen kesalahan masing-masing. Media sosial bukanlah ruang tanpa undang-undang. Dakwaan bahawa seseorang hanya menggunakan kebebasan bersuara, mempunyai kepakaran tertentu atau merupakan mangsa tidak memberikan kekebalan daripada tindakan undang-undang.
Pihak media juga perlu mengamalkan kewartawanan yang bertanggungjawab. Memberikan ruang kepada dakwaan yang tidak disokong bukti tanpa meneliti kesahihannya berisiko memberikan legitimasi kepada maklumat yang mengelirukan. Wartawan dan editor seharusnya menilai pandangan yang dikemukakan, mengesahkan sesuatu dakwaan dan membezakan antara bukti dengan spekulasi, khususnya apabila melaporkan kes melibatkan kanak-kanak dan siasatan jenayah yang masih berjalan. Mengulangi dakwaan yang belum disahkan berkali-kali tidak akan menjadikannya suatu fakta atau bukti.
Akhirnya, pihak polis mesti diberikan ruang untuk melengkapkan siasatan tanpa tekanan yang tidak wajar daripada mana-mana pihak yang cuba memaksakan naratif mereka sendiri. Selagi tiada bukti yang menunjukkan sebaliknya, ketiga-tiga insiden tersebut perlu dinilai berdasarkan fakta dan keadaan setiap kes, bukannya dihubungkan secara sewenang-wenangnya bagi memenuhi sesuatu penjelasan yang telah ditetapkan terlebih dahulu.
Pencegahan jenayah memerlukan pemahaman terhadap pelbagai faktor kompleks yang menyumbang kepada perlakuan jenayah, bukannya sekadar memberikan label atau membina naratif sensasi. Kepakaran menuntut bukti, kerendahan hati intelektual dan sikap berhati-hati dalam membuat kesimpulan. Wacana awam pula menuntut pertanggungjawaban.
Kedaulatan undang-undang mesti mengatasi pengaruh media sosial. Kesalahan seseorang mesti ditentukan oleh mahkamah berdasarkan bukti dan proses undang-undang yang sewajarnya, bukannya melalui spekulasi, ugutan atau suara paling lantang dalam ruang awam.
* Dr. Haezreena Begum Abdul Hamid adalah Pakar Kriminologi dan Pensyarah Kanan
Fakulti Undang-Undang Universiti Malaya, Kuala Lumpur dan Aizat Shamsuddin adalah
Pengasas dan Pengarah Initiative to Promote Tolerance and Prevent Violence (INITIATE.MY).
** Penulisan artikel ini adalah pandangan penulis dan tidak semestinya mencerminkan pandangan sidang pengarang Astro AWANI.
