POLITIK Malaysia sekali lagi berdepan persoalan besar tentang makna kesetiaan dalam sebuah kerajaan yang dibentuk atas kompromi politik. Kerajaan Perpaduan yang lahir selepas Pilihan Raya Umum ke-15 (PRU15) bukan sekadar sebuah formula pembahagian kuasa, tetapi satu percubaan untuk membina kestabilan selepas negara melalui episod ketidakstabilan politik yang panjang.
Dalam struktur itu, kerjasama antara Pakatan Harapan (PH) dan Barisan Nasional (BN), khususnya UMNO, menjadi antara komponen penting yang memungkinkan kerajaan Persekutuan dibentuk. Namun, selepas beberapa tahun berlalu, persoalan semakin timbul: sejauh mana UMNO benar-benar komited kepada Kerajaan Perpaduan, dan pada tahap mana percaturan politik parti boleh dianggap sebagai tindakan yang melemahkan rakan sendiri?
Persoalan ini menjadi semakin relevan apabila hubungan UMNO dengan PH kadangkala kelihatan tegang, khususnya apabila kepentingan politik parti mula bersilang dengan keperluan mengekalkan kerjasama kerajaan.
Situasi ini semakin menghantui Kerajaan Perpaduan pimpinan Datuk Seri Anwar Ibrahim apabila hubungan antara UMNO dan Pakatan Harapan (PH) kelihatan semakin kompleks, sementara pintu hubungan UMNO dengan Pas pula mula terbuka semula.
Perkembangan terbaru cukup menarik, dalam Perhimpunan Agung UMNO (PAU) 2026 yang berlangsung 9 hingga 12 September, PH tidak dijemput, sedangkan Pas menerima jemputan sebagai balasan selepas pimpinan UMNO menghadiri Muktamar Pas ke-72.
Secara rasmi, ini mungkin sekadar pertukaran jemputan antara dua parti tetapi dalam politik, simbol juga mempunyai makna dan simbol ini sukar untuk tidak dibaca dalam konteks hubungan UMNO–PH yang semakin mencabar serta kemungkinan percaturan baharu menjelang Pilihan Raya Umum ke-16 (PRU16).
Kesetiaan bukan bermaksud kehilangan identiti
Perlu diakui bahawa UMNO mempunyai hak untuk mempertahankan identiti, kepentingan dan agenda politiknya sendiri. Begitu juga PH tidak boleh mengharapkan UMNO menjadi rakan kongsi yang hanya mengikut semua keputusan tanpa kritikan.
Kerajaan Perpaduan sememangnya dibina atas perbezaan. PH dan BN mempunyai sejarah, ideologi, penyokong dan pengalaman politik yang berbeza. Oleh itu, perbezaan pandangan bukanlah sesuatu yang luar biasa.
Malah, kepimpinan UMNO sendiri berulang kali menegaskan bahawa parti itu masih komited untuk mendukung Kerajaan Perpaduan sehingga pilihan raya akan datang. Ketua Penerangan UMNO, Datuk Seri Azalina Othman Said, misalnya, menegaskan bahawa pendirian UMNO di peringkat Persekutuan adalah untuk kekal bersama Kerajaan Perpaduan.
Namun, di sinilah garis halus antara kesetiaan kepada kerajaan dan kesetiaan kepada strategi parti perlu diperjelaskan.
Kesetiaan kepada Kerajaan Perpaduan tidak semestinya bermaksud UMNO perlu mengorbankan kepentingan politiknya. Tetapi pada masa yang sama, mempertahankan kepentingan parti tidak seharusnya dilakukan sehingga menimbulkan persepsi bahawa rakan dalam kerajaan sedang dijatuhkan dari dalam.
Apabila rakan kerajaan dilihat seperti lawan
Cabaran terbesar Kerajaan Perpaduan ialah apabila parti-parti yang duduk di meja kabinet pada siang hari terpaksa berhadapan sebagai pesaing politik pada waktu pilihan raya.
Situasi ini menghasilkan paradoks. Di peringkat Persekutuan, UMNO dan PH merupakan rakan dalam kerajaan. Tetapi di peringkat pilihan raya, mereka masih merupakan pesaing yang berebut kerusi, pengaruh dan sokongan rakyat.
Perbezaan ini semakin ketara apabila BN dan UMNO bekerjasama dengan parti-parti dalam Perikatan Nasional (PN) dalam konteks politik negeri atau pilihan raya tertentu. UMNO pula menegaskan bahawa kerjasama politik di peringkat negeri perlu dibezakan daripada kedudukan Kerajaan Perpaduan di peringkat Persekutuan.
Dari sudut prinsip demokrasi, pendirian tersebut boleh difahami. Namun dari sudut persepsi rakyat, persoalannya lebih kompleks.
Bagaimana sebuah parti boleh menjadi rakan kerajaan dengan PH di Kuala Lumpur tetapi pada masa yang sama bekerjasama dengan kelompok politik yang menjadi lawan utama PH di negeri atau medan pilihan raya tertentu? Di sinilah istilah “kesetiaan politik” menjadi semakin penting.
Adakah ini pengkhianatan?
Perkataan “khianat” adalah perkataan yang berat dalam politik. Ia tidak seharusnya digunakan hanya kerana dua parti mempunyai perbezaan pandangan. Politik demokrasi sememangnya memerlukan perbezaan pendapat, rundingan dan persaingan.
Tetapi jika sesuatu tindakan dibuat secara sistematik untuk melemahkan kerajaan yang parti itu sendiri menjadi sebahagian daripadanya, maka persoalan mengenai kesetiaan memang wajar dibangkitkan.
Menariknya, Presiden UMNO, Datuk Seri Ahmad Zahid Hamidi sendiri baru-baru ini mengingatkan tentang keperluan rakan politik tidak mengkhianati antara satu sama lain ketika membincangkan kemungkinan persefahaman politik yang lebih luas. Beliau turut mencadangkan konsep “Grand Collaboration” yang menekankan kepentingan bersama, toleransi dan penghormatan terhadap perbezaan.
Justeru, isu sebenar bukanlah sama ada UMNO boleh mengkritik PH. Sudah tentu boleh. Isu sebenarnya ialah di mana garis antara kritikan politik dengan usaha menjatuhkan rakan dalam kerajaan?
UMNO tidak mahu terikat dengan sesiapa
Kenyataan Mohamad Hasan juga memberikan petunjuk penting. Beliau menegaskan bahawa UMNO terbuka bekerjasama dengan semua pihak, tetapi kerjasama tersebut mestilah mempunyai kejelasan dan tidak bersifat bermusim atau mengambil kesempatan. Beliau turut menyatakan UMNO mahukan fleksibiliti untuk bertindak berdasarkan pertimbangan politiknya sendiri.
Ini sebenarnya menjelaskan kedudukan UMNO dengan cukup terang. UMNO tidak mahu menjadi milik PH. UMNO juga tidak mahu menjadi milik Pas. Dan UMNO tidak mahu bergantung kepada PN. UMNO mahu menjadi UMNO.
Itulah cabaran sebenar kepada Kerajaan Perpaduan. Kerana sebuah kerajaan boleh mempunyai rakan yang kuat, tetapi rakan yang kuat juga mempunyai kebebasan untuk menentukan masa depannya sendiri.
Pas: Musuh lama atau rakan strategik masa depan?
Dalam perdebatan mengenai masa depan UMNO, satu lagi nama tidak boleh diketepikan Pas. Hubungan UMNO dan Pas mempunyai sejarah yang panjang dan kompleks. Kedua-duanya pernah bekerjasama melalui Muafakat Nasional sebelum hubungan tersebut akhirnya berpecah dan Pas bergerak lebih rapat dengan Bersatu dalam PN. Kini, terdapat suara dalam UMNO yang kembali membincangkan kemungkinan hubungan lebih baik dengan Pas.
Namun, perkara ini bukan sesuatu yang mudah. Pada Mei lalu, Ahmad Zahid secara terbuka menyatakan bahawa pengalaman terdahulu dengan Pas menjadi antara faktor yang menyebabkan beliau sukar mempertimbangkan kerjasama politik baharu dengan parti tersebut. Beliau menggunakan istilah “DNA khianat” bagi menggambarkan pengalaman politik lalu UMNO dengan Pas.
Tetapi perkembangan terbaru menunjukkan isu tersebut masih hidup dalam UMNO. Dalam Perhimpunan Agung UMNO 2026, terdapat perwakilan yang melihat hubungan dengan Pas sebagai sesuatu yang boleh dipertimbangkan semula, dengan syarat kedua-dua pihak belajar daripada pengalaman lalu dan bersedia berkompromi. Ini menunjukkan satu realiti penting:
Dalam politik, musuh hari ini boleh menjadi rakan esok, dan rakan hari ini pula boleh menjadi pesaing esok. UMNO berada di persimpangan.
UMNO kini berada pada satu persimpangan politik yang menarik. Di satu pihak, parti itu mahu terus memainkan peranan dalam Kerajaan Perpaduan bersama PH. Di pihak lain, UMNO perlu mengembalikan kekuatan dan sokongan Melayu yang semakin terpecah kepada beberapa blok politik.
Timbalan Presiden UMNO, Datuk Seri Mohamad Hasan, baru-baru ini menegaskan bahawa UMNO tidak boleh bergantung kepada mana-mana parti lain, termasuk Pas dan PN, untuk membina semula kekuatan politiknya.
Pendirian ini sebenarnya memberikan satu petunjuk penting. UMNO mungkin tidak mahu menjadi “junior partner” kepada sesiapa. UMNO mahu membina semula kekuatannya sendiri. Dan inilah yang menjadikan hubungannya dengan PH semakin rumit.
Jika terlalu rapat dengan PH, sebahagian penyokong tradisional mungkin merasakan UMNO telah terlalu banyak berkompromi. Jika terlalu dekat dengan Pas atau PN, UMNO pula berisiko mengulangi sejarah konflik politik yang pernah berlaku.
Kerajaan Perpaduan memerlukan kepercayaan, bukan sekadar angka
Kerajaan boleh bertahan kerana mempunyai jumlah kerusi yang mencukupi. Tetapi sebuah kerajaan yang stabil tidak boleh bergantung kepada angka semata-mata. Ia memerlukan kepercayaan.
PH perlu mempercayai bahawa UMNO tidak akan menggunakan kedudukannya dalam kerajaan untuk melemahkan kerajaan dari dalam. UMNO pula perlu mempercayai bahawa PH menghormati kedudukan dan identiti UMNO sebagai parti yang mempunyai sejarah serta akar politik tersendiri. Tanpa kepercayaan tersebut, Kerajaan Perpaduan hanya akan menjadi satu perjanjian politik yang sentiasa dipersoalkan.
Dan apabila setiap keputusan politik dibaca melalui lensa “siapa mengkhianati siapa”, rakyat akhirnya akan menjadi pemerhati kepada konflik dalaman yang tidak berkesudahan.
Politik memerlukan prinsip dan ingatan
UMNO mempunyai hak untuk mempertahankan kepentingannya. PH juga mempunyai hak untuk mempertahankan agenda politiknya. Pas pula mempunyai hak untuk mencari ruang politiknya sendiri. Tetapi rakyat mempunyai hak yang lebih besar untuk bertanya: Apakah tujuan sebenar sebuah Kerajaan Perpaduan?
Jika tujuannya adalah kestabilan negara, pembangunan ekonomi dan kepentingan rakyat, maka semua parti perlu meletakkan kepentingan tersebut mengatasi percaturan jangka pendek. Kesetiaan tidak bermaksud tidak boleh berbeza pendapat.
Kesetiaan bermaksud apabila perbezaan berlaku, rakan politik tidak terus dianggap sebagai musuh yang perlu dimusnahkan. Begitu juga, pengalaman dengan Pas tidak boleh dilupakan begitu sahaja. Jika UMNO mahu membuka semula pintu kerjasama dengan Pas, sejarah Muafakat Nasional perlu menjadi pengajaran, bukan sekadar nostalgia politik.
Akhirnya, persoalan terbesar bukan siapa yang paling kuat dalam UMNO, PH atau Pas. Persoalannya ialah siapa yang mampu meyakinkan rakyat bahawa politik Malaysia tidak lagi sekadar permainan untuk mendapatkan kuasa.
Kerajaan Perpaduan hanya akan benar-benar bermakna jika kesetiaan kepada mandat rakyat lebih besar daripada kesetiaan kepada percaturan parti. Dan jika ada pengkhianatan dalam politik, rakyatlah yang akhirnya akan menjadi hakimnya melalui undi di peti pilihan raya.
- Oleh Immie Rozianie Abd Rahim, Penyelidik Pengiklanan Politik.
- Artikel ini merupakan pandangan peribadi penulis, dan/atau berdasarkan pemerhatian dalam bidang yang dijalaninya, serta tidak semestinya mewakili pandangan sidang pengarang Astro AWANI.
